Çatı Proje Hakkında

Çatı Proje Hakkında

ÇATI PROJE HAKKINDA 

FAO-Gıda ve Tarım Ortaklığı Programı (FTPP II) kapsamında Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti tarafından finanse edilen “SEC Ülkelerinde Gıda Kaybı ve İsrafının Azaltılması” projesi, faydalanıcı ülkelere (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Türkiye), gıda kaybı ve israfı yönetimi hiyerarşisine dayalı olarak, gıda kaybı ve israfını azaltmaya yönelik ulusal stratejiler ve eylemler geliştirmelerinde yardımcı olmayı amaçlamaktadır.  Gıda kaybı ve israfını (GKİ) azaltma stratejisinin temel eylemlerini, hem politika hem de teknik düzeyde uygulamaya odaklanacak ve gıda sisteminin çiftçilerden tüketicilere tüm alt sektörlerini hedefleyecektir.

Bu projenin katılımcıları kamu, özel sektör (çiftçiler, perakendeciler, gıda işletmeleri ve HORECA), sivil sektör (yerel STK'lar) ve tüketiciler olacak. Proje, GKİ’nin ölçümü ve muhasebesi, GKİ azaltma metodolojileri ve tanıtım, farkındalık yaratma ve bilgi yayma konularında cinsiyete duyarlı teknik tavsiye ve bilgi sağlayarak uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapacak ve bunlardan faydalanacaktır.

Farkındalık yaratma faaliyetlerinin etkili bir şekilde uygulanması, GKİ'yi azaltmayı amaçlayan araştırma ve girişimlere dayanacaktır: girişimler kampanya boyunca kullanılacak multimedya içeriğinin etkileşime girebilmesi için güvenilir bir kaynak olacaktır. Bu nedenle farkındalık yaratma kampanyasının amacı, proje eylemlerini  farklı hedef kitlelere iletmek ve desteklemektir. 

Böylece proje, seçili ülkelerde GKİ'nin önlenmesi ve azaltılmasına katkıda bulunacak kapsamlı bir program uygulayacaktır.

 

Kapsam

Küresel olarak, üretilen gıdaların yaklaşık yüzde 14'ü hasat sonrasından perakendeye gelinceye kadar kaybolmaktadır. Perakendeciler ve tüketiciler tarafından israf edilen gıdanın tahminleri hazırlık aşamasındadır.  

Türkiye’de ise yılda 18,8 milyon ton gıda çöpe atılmaktadır. 

 

Sebepler

Gıda israfı tedarik zincirinin farklı aşamalarında gerçekleşir. Gelişmekte olan ülkelerde gıda israfı, üretim zincirinin üretime dönük kısmında (tarımsal üretim, hasat sonrası taşıma ve depolama) meydana gelirken, gelişmiş ülkelerde gıda israfı daha çok üretim, işleme, dağıtım ve tüketim aşamalarında meydana gelir.

Düşük gelirli bölgelerde, gıda israfı daha çok finansal kısıtlamalardan kaynaklanmaktadır. Örneğin üreticiler girdi satın alamadığında veya hasat tekniklerini, depolama tesislerini, altyapıyı, soğutma zincirlerini, paketleme ve pazarlama sistemlerini etkileyen yapısal sınırlamalara sahip olduğunda.

Bu sınırlamalar, gıda bozulmalarına elverişli iklim koşulları ile bir araya geldiğinde, büyük miktarlarda gıda kaybına yol açar. Orta ve yüksek gelirli bölgelerde, gıda israfı, gıda endüstrisindeki savurgan uygulamalardan ve tüketicilerden (hem hane halkı hem de yemek hizmetleri) kaynaklanmaktadır. Gıda endüstrisi, boyut ve görünüm ile ilgili katı perakende kozmetik standartlarına sahiptir. Marketler bazen  olarak verilen siparişleri iptal edebilir, yetersiz satın alma planlaması yapabilir ve gıdaların üzerinde yer alan tarih etiketlerinin anlamlarını tam anlamayabilir. Bütün bunlar gıda israfını artırır. Gıda israfını artıran farklı faktörlerin anlaşılması, gıda israfını azaltma stratejilerini daha iyi belirlemek için önemlidir.

 

Etkiler

Gıda kaybını ve israfı azaltmak Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA) önemli bir bileşeni olmakla beraber, özellikle gıda güvenliği, beslenme ve çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili diğer SKA hedeflerine ulaşmak için bir araçtır.

Çevresel bir perspektiften bakıldığında, gıda üretimi kaynak yoğundur ve önemli çevresel etkileri vardır. Gıdanın kaybolması veya israf edilmesi, kaynakların zayıf kullanımını ve olumsuz çevresel etkileri beraberinde getirir. Artan nüfus ve artan gelirin, 2012-2050 yılları arasında tarım ürünlerine olan talebin yüzde 35-50 oranında artmasına neden olacağı ve bunun da dünyanın doğal kaynakları üzerinde daha fazla baskı yaratacağı tahmin edilmektedir. Gıda kaybını ve israfı azaltmak bu yüz den kaçınılmazdır. 

Çevresel hedeflerden bağımsız olarak, gıda kaybını ve israfı azaltmak her zaman kaynak kullanım verimliliğini artıracaktır çünkü kullanılan belirli bir kaynak mikrarı ile daha fazla gıda tüketiciye ulaşır (veya tersine, belirli bir gıda miktarının tüketiciye ulaşmasını sağlamak için daha az kaynak kullanılabilir) ). Bu tür azalmalar, tüketilen gıda birimi başına sera gazı emisyonlarını daima düşürür. Artan ve zenginleşen nüfus bağlamında, kaynakları daha verimli kullanmak ve tüketilen gıda birimi başına salınan sera gazı miktarını azaltmak, artan talebi sürdürülebilir bir şekilde karşılamada büyük önem taşıyacaktır. Çünkü dünya nüfusunun 2050 yılında yaklaşık 10 milyara ulaşacağı öngörülmektedir. Bu bağlamda, gıda kaybını ve israfını en aza indirmek ve gıda sistemini destekleyen kaynaklardan en iyi şekilde yararlanmak özellikle önemlidir.

 

GIDA KAYBI VE İSRAFINI ÖLÇÜMLEME

Gıda Kaybı Endeksi ve Gıda İsrafı Endeksi 

Amaç 12.3'e doğru gelişme, iki alt göstergeye ayrılan Gösterge 12.3.1 ile ölçülmektedir: Gıda Kaybı Endeksi (12.3.1a) ve Gıda İsrafı Endeksi (12.3.1b). Göstergeler 12.3.1a ve 12.3.1b, ikisi de Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşu olan, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) gözetimi altındadır. Bu iki kurum, alt göstergeler için metodolojiler geliştirmek için birlikte çalışmakta ve FAO Gıda Kaybı Endeksi, UNEP ise Gıda İsrafı Endeksine öncülük etmektedir.  Kuruluşların çalışmaları küresel topluma hem gıda kayıpları hem de gıda israfı ile ilgili sağlam tahminler sunmayı ve emtia grupları, değer zincirleri ve ülkeler arasında daha doğru araştırmalar yaparak gıda kaybı ve israfı tahminleri ve nedenleri için temel verileri geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Gıda Kaybı Endeksi göstergesinin odak noktası tedarik zincirinden çıkarılan gıda yüzdeleri üzerindedir. Gıda Kaybı Endeksi, SKA Hedefi 12.3’e doğru ilerlemeyi izlemek için, 2015'te belirlenen taban döneme göre bu yüzdelerdeki gelişmeleri zaman içinde gözlemler. Gıda kayıpları toplam gıda üretimine göre değişeceğinden, Gıda Kaybı Endeksi gıda kaybının miktarı yerine kayıp yüzdelerine dayanır.

FAO Gıda kaybı vaka analizi metodolojisi

FAO’nun GKİ Azaltma Küresel Girişimi olan SAVE FOOD, özel olarak seçilmiş gıda tedarik zincirlerindeki gelişmekte olan ülkelerde gıda kayıplarının nedenleri hakkında birincil ve ampirik veriler toplamayı amaçlayan bir vaka analizi yöntemi tasarlamıştır. Metodolojik dizi 4-S yaklaşımını takip eder: 1) Tarama (Screening), 2) Örnekleme ve Anket (Sampling and Survey), 3) Sentez (Synthesis) ve bir Nihai Raporun hazırlanması ile sonuçlandırılması. Metodoloji, buradan erişebileceğiniz bir e-öğrenme kursunda tanıtılır.

 

GIDA KAYBI VE İSRAFI İÇİN ÇÖZÜMLER / EYLEME GEÇMEK İÇİN TAVSİYELER 

Gıda kaybı ve israfını azaltmak için hangi önlemin alınacağına karar verirken bir dizi soru ortaya çıkar: 

  • Gıdalar neden kaybolur veya israf edilir?
  • Ne kadar gıda kaybedilir veya israf edilir? 
  • Gıda kaybını ve israfını azaltmak neden önemlidir? 
  • Gıda kaybı ve israfı nasıl azaltılabilir? 
  • Gıda kaybı ve israfı tamamen önlenebilir mi?
  • Gıda kaybı ve israfının azaltımından kimler yararlanır (veya zarar görür)?
  • Gıda kaybı ve israfının azaltılması gıda güvenliği veya çevresel sürdürülebilirliğe ulaşılmasına nasıl katkıda bulunabilir?

 

Hükümetler ne yapabilir? 

  • Gıda kaybı ve israfını önlemek ve azaltmak için ulusal stratejiler geliştirmek
  • Tarımsal üretim, sağlık / beslenme ve gıda güvenilirliği de dahil olmak üzere gıda politikası stratejileri ve programlarının bir parçası olarak gıda kaybını ve israfını azaltmayı entegre etmek.
  • İklim eylem stratejileri ve programlarının bir parçası olarak gıda kaybını ve israfını azaltmayı entegre etmek.
  • Ulusal gıda kaybı ve israfını azaltma hedefleri belirlemek
  • Gıda işletmelerinin harekete geçmelerine yardımcı olmak için teşvikler oluşturmak ve finansal destek sağlamak
  • İnovasyon ve yeni pazar fırsatları için kapasitenin güçlendirilmesi.
  • Gıdalar üzerindeki tarih etiketlerini anlaşılır kılmak
  • Gıda kaybı ve israfı miktarları hakkındaki verilerin kullanılabilirliğini ve kalitesini iyileştirmek.
  • Gıda kaybı ve israfı konularını eğitim ve mesleki eğitime entegre etmek.
  • Gıda kaybını ve israfını önleme konusunda farkındalığı artırmak.

 

Özel Sektör ne yapabilir? 

  • Hammadde alımı için daha iyi planlama / tahmin yapmak
  • Önemli noktaları tanımlamak ve bunlarla ilgili harekete geçmek için gıda kaybı ve israfı miktarlarını izlemek, ölçmek ve raporlamak
  • Gıda kalitesini, güvenilirliğini sağlamak ve gıda israfını ortadan kaldırmak için ambalajı geliştirmek
  • Tarih etiketlemeleri uygulamalarını ve tüketicinin tarih etiketlerini ve diğer ilgili gıda bilgilerini anlamalarını geliştirmek
  • Fazla gıdadan kaçınılamadığında, insanlara gıda dağıtımına öncelik vermek (gıda bağışı)
  • Gıda kaybını ve israfı eğitim ve mesleki eğitime entegre etmek.
  • Gıda kaybı ve israfını önleme konusunda farkındalığı artırmak.

 

Üniversiteler ne yapabilir?  

  • Gıda kaybı ve israfını önleme ve azaltma eylemlerinin ve etkilerinin analizini teşvik etmek ve kolaylaştırmak.
  • Açık erişim veri paylaşımı ve işbirlikçi eylem geliştirme.

 

Tüketiciler ne yapabilir? 

Hanehalkı üyeleri için ipuçları ve tavsiyeler: 

  • Planlı alışveriş
  • Etiketleri doğru okuma
  • Gıdayı doğru şekilde saklama
  • Gıdayı doğru şekilde pişirme
  • Fazla gıdayı paylaşma/bağışlama
  • Kompostlama